University of Zambia Medical Library



Patient-Doctor Interaction -- General Phrases


Case Taking Procedures: Greetings

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
Come in please Ingileni LowaniKamunjila SR(pl.)Amukena (pl.)
Good morningMwashibukeni Mwauka bwanjiMwabuka butiMuzuhile cwani
Good afternoonCungulo mukwaiMwachoma bwanjiMwalibizyaMutozi cwani
How are you?Muli shani?Muli bwanji?Mwapona buti?Muzuhile cwani?

General Instructions

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
Take a seat IkalenikoUmukkaleKamukkale, Kokkala Amuine fa
Sit hereIkaleni apaKhalani apaKamukkala aawa, Kokkalila aawaAmuine fale
Sit over there Ikaleni palyaKhalani apoKamukkalila kookoAmuine fale
Come closerPalamineniBwerani pafupikoswena kooko (Si.)Kamuswena munsiAmusutelele
Stand thereImineni palyaImani apoKoimikili aawa (Si.)Kamwiimikila kookoAmu yeme fale
Stand hereIminineni palyaImani apaooko (Si.)Kamwiimikila kookoAmu yeme fa
HereApaApaAawaFa
ThereApo, ukoApoOokoFale, foo
Over therePalya, kulyaApo pajaOkuyaKwale, fani


History Taking: Personal Information

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
Date of examinationUbushiku bwaku pimwaTsiku lopimiwaBuzuba bwa kupimwaLizazi la kupimiwa
What is your name?Ishina nimwe bani?Ndinu yani dzina?Ndinwe bani?Kiwena ma`ni libizo?
How old are you?Muli ne myaka inga?Muma zaka mulaa myaka?Myaka ya kuzyalwa?Munani lilimo zekai?
Where do you stay?Mwikala kwisa?Mukhala kuli?Mukala kuli?Muina kai?
Where do you work?Mubomba kwisa?Mugwira kuti nchito?Mubeleka kuli?Musebeza kai?
What is the address of your next of kin?Abamupepi benu Bekala kwisa??Adulesi wa babbululu?Keyala ya achibanja?
Are you married?Bushe mwaliupwa (female) mwaliupa(male)?Ndinu okwatira?Mulikwete syena?Munyezwi?
Do you need an interpreter? Kuti mwafwaya keelula?Mungafune omasulira?Munayanda kasandulwidwa?Mubata mutoloki?
What is your religion?Mupepa kwisa?Mupemphera mupingo bwanji?Mupaila kuli?Mukomba kuli?

Physical Examination Instructions

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
Stretch up your handOloleni ukubokoOngolani dzanjakamutandabika janzaAmu otolole lizoho
UndressFuleniBvulani zobvaraAmusamununeAmutubule
Fold up your dressPeteni ilayaPindani malayaAmuvwunge cisaniAmupute sitino
That is allCapwaNdisamene iyiKwamanaKihona
Dress upFwaleniBvalaniKamusama (Pl.)Amutine

Physical Examination Questions

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
What has brought you to the hospital?Cinshi camileta kucipatala?Ndichiyani chobvuta?Ncinzi cha penzya?Kingi se mu tezi kwa sipatela?
When did the pain start?Ubukali bwayambile lilali?Kunayamba liti kuwawa?Lili kucisa catalika?Bukalile lili butuku?
Where is the pain?(site,local)Ubukali bulipi?(sonteni panchende)Nipati powawa?(latani pamalo)Mpali acisa?(kamutondeka)Bukai butuku?(amusope)
How often did it occur? Camicushishe imiku inga?Kwanthawi zingathi chili kuwawa?Cicisa buti?Bukatalize akai?
How long did it last? Caposele inshita shinga?Chinatenga nthawi bwanji?Catola mazuba ongaye?Ne singile nako mani?
Was it sudden or gradual in onset,offset?Bushe cayambile fye apopene atemwa panono?Chinayamba mwa dzidzidzi kapena pakanthawi?Catalika mpoonya na asyoonto syoonto?Ne bukalile sipundumukela, kamba hainyani anyani?
Is it continous, intermittent or flactuating?Bushe cilatwalilila yangu cilacinja?Chinayamba mwa dzidzidzi kapena pakanthawi chimapitiliza, chimacinja, chimapumula?Chatalika mpoonya na asyoonto syonto?Bwa fitelela, bwa tuhelanga?
What is it like in terms of severity, type? (stabbing, aching, burning) Bushe cumfwika shani, cilalasa, cilakalipa, ukupya?Kodi chiveka mo thani, kulasa, kupya??Syena inga mbucali kuya na inga cilalekezya?Kana butwahalanga cwan (inge tipa,kuopa,kucisa)?
Any systematic effects?(nausea,vomiting, sweating)) Mumfwa shani? (umuselu, ukuluka,ukupiba, ukukana lala)Mukumva bwanji (muselu selu,kasanza, chitungu, usa gona) Mwa nyembunya, kutaza,kufufulelwa,amutwi buloko?Mwa nyembunya, kutaza, kufufulelwa, amutwi buloko

Past medical history

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
Have you ever been admitted to the hospital before?Bushe mwalitala amwisako ku cipatala? Kodi munankhalako mu chipatala?Hena kuli nimwakajatidwe ku chimbadela?Nemu fitile kwa sipatela pili?
If yes, how many times?Ngaefyo,miku inga?Ngati munankhalapo mu cipatala, nikhangati?Ngati inzya, zyiindi zyongaye?Haiba kuchwalo, mutile hakai?
How long did you stay in the hospital in each visit for the disease (s) you suffered from?Bushe mwaikelemo inshita shinga mu chipatala pa bulwele atemwa amalwele mwalwele?Kodi munankhala masiku angati mu chipatala pa matenda munadwala?Mwakakala mazuba ongaye mu chimbadela ciindi lyoonse nomunka mumulwazi antela malwazi ngomuciswa?Ne mu swelwi nako ye fitakai Hane mutahanga cwalo?
If it was more than three times,what disease were you admitted for?Ngacakuti bamitekele imiku itatu,bushe bulwelenshi mwalwele?Ngati yapita masabatayatatu, mwenzo dwala matenda bwangi?Kuti kakuli kwainda zyiindi zyotatwe, ino mbulwazi nzi mbubakamujatilide?Haiba ki ku fitelela halalu, nemu kula butuku mani?
Have you ever been operated on?Bushe balitalapo abamibombela?Kodi munankhalapo na opaleshoni?Hena kuli nibakamupatwinde?Mubile mwa iswa kwa sweta?
What were your problems for previous hospital visits?Mafyanshi mwakwete kunuma?Akali mapenzi nzi ciindi lyoonse nimwali kuya ku chimbadela?Akali mapenzi nzi ciindi lyoonse nimwali kuya ku chimbadela?Hane mutahanga kwa sipatela nazazi afilile, ne mu kula butuku mani?
Have ever suffered from TB, diabetes mellitus (sugar disease), hypertension (high blood pressure) or asthma?Bushe mwalilwalapo ubulwele, bwantanda bwanga, bwa suga, ukubutukisha kwa mulopa, icifuba ca kufwasa?Kodi muna pezewapo ndi chifuba ca TB, matenda akumwa manzi, magazi kutawa maningi, chifuba kufasa?Hena kuli nimwakacisidwe TB, bulwazi bwa Sugar, kulunduka kwabulowa, maningi antela kufundi la?Mukile mwa kula matuku a sipafuba (TB), blood pressure, kapa asthama?
Was it for malaria, TB or anemia?Bushe ni mpepo nangu chifuba cantanda bwanga atemwa kucepelwa umulopa?Yenze nthenda ya mpepo kapena kucepedwa kwa magazi?Hena yakali malaria, TB antela, kubula mulowa?Nemu kula malaria, TB kapa anemia?
How long did you stay in hospital for malaria or TB?Bushe mwaikele inshita shinga ukundapwa Ku bulwele bwampepo atemwa ubwantanda bwanga?Munankhala masiku yangati pamene bana muteka mu Cipatala podwala nthenda ya TB kapena ya mpepo?Mwaka kala mazuba ongaye muchimbadela akaambo ka malaria antela?Nemunaile nako yefita kai mwa sipatela? Neli bututu bwa malaria kapa TB?
What treatment did you get for malaria or TB?Mutinshi balemipela lintu mwalwele ubulwele bwampepo?Ndimankhala bwanji amene munali kupasidwa pamene munali kudwala malungo kapena TB?Misamu nzi njibakali kumupa ya malaria antela TB?Nefu filwe kalafo ye cwani ya malaria,kapa ya TB?
(Paedatrics) Have you ever suffered from TB, sickle cell disease, seizures, blood transfusion, measles or asthma?Bushe mwalilwalapo ubulwele, ukucepelwa kwamulopa, umusamfu, ukubika umulopa, kansakala(umwalo), icifuba ca kufwasa?Kodi muna pezewapo ndi chifuba ca TB, matenda ya kucepewa magazi, kunyu, kupasidwa magazi, kasamwa, chifuwa kufasa ?(Chimbadela cha bana asyoonto)Hena kuli nibwakacisidwe TB, kungushigwa antela kubikwa bulowa, chimfumu antela kufundilila, Tbli?(Sipatela sa banana) mwana mina na kile a kula TB, Kanono, kapa bututu bwa kutokwa mali?

Social and Personal History

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
Do you smoke?Bushe mulapepa?Mupepa fwaka?Mulafweba syena?Mwazuba?
For how long? (years)Mwapepa imyaka inga?Mwapepa zaka zingati?Mwafweba kwa?Muzubile nako ye fita kai?
Do you take alcohol?Bushe mulanwa ubwalwa?Mukumwa mowa?Mulanywa syena?Mwanwa bucwala?
For how long? Imyaka inga?Zaka zingati? Mulanywa kwa myaka yongaye?Munwile nako ye fita kai?
One year agoPapita umwaka umoPapita chaka chimoziKwa mwaka omweNgohola
One month agoPapita Umweshi umoPapita mwezi umoziKwa mwezi omweKweli ye felile
One week agoUmulungu umo wapitapoSondo imodzi yapitapoKwa nsondo zyobiloSunda ye felile
YesterdayMailo yafuminekoDzuloIjiloMabani
Just nowNombalineManje manje (Tsopano apa)InoinoOnafa
Periodically LimolimoMwakamodzi kamodziMuzyiindiKasiwela

Obstetrics

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
Abdominal (labour) painsUkukalipa mumalaKuwawa m'mimbaKumyongaButuku mwa mba
PushUkuichinyaChinyaKamutontaAmukashe
Push, push hard Ukuichinya sanaChinya maningiKamutonta maningiAmukashe ahulu
What is the sex?Mwananshi?Ndimwana wanyi? Mwananzi?Ki mwana mangi?
BloodUmulopaMagaziBulowaMali
DrainingUkufumya amenshiKucotsa madziInswa yapwaikaKuzusa mezi
SleepUkulalaKugonaKumuonaKulobala
CryUkulilaKuliraKulilaKulila
PrematureUkukanakosaOsalimbaChitanasimpaKusatiya
StillbirthAkapopo Nchayo KasoweKupapa mwana ya shiwile?
AbortionUkupunshaKutaya mimba Kusowa KwindililaKusulula mba


Medical Instructions: Medication

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
MedicinesImiti (plural) Umuti(singular)MankhwalaMusamuMilyani
Tablet/Pill AkabulungwaMapilisi MapiilusiPilusi
CapsuleKapusoKapusoKapusuKapuso
SyrupsUmuti WatimbilaMankhwala amanziMusamu wa meendaMulyani wa mezi
OintmentsUmuti wakusubaMankhwala ozolaMusamu wa mafutaMulyani wa kutola
InjectionsInshindanoNyeleti (Singano)NdongaLindonga
DropsAmatoniOthonyezaMadosiMulyani wa kulotisa
Liquids/mixturesUmuti wa menshi Mankhwala amanzi Musamu wa meendaMulyani wa mezi

How to Take Medicines

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
one tablet Akabulungwa kamoPilisi imodziPiilusi lyomwePilusi ilingwi
one half tabletCitika wakabulungwa Pilisi yogomola pakati Cisela ca piilusiSemba sa pilusi
one quarter tabletIfipande finePilisi yogomola panai Cisela ca Cisela ca piilusiKauhanyo ya bune ya pilusi
one eight tabletIfipande fine konse konsePilisi yogomola pasanu ndi patatu Cisela ca cisela ca ciselaKauhanyo ya buketa lizoho kaze talu ya pilusi
One teaspoonSupuni umoTisipuni imodziSipunu muniiniLiswana lelinyinyani lililing'wi
one half teaspoonCitika wasupuniTisipuni ya hafuCisela ca sipunu muniiniLicika la liswana lelinyinyani
One table spoonUlupawaSipuni ikuluSipunu mupatiLiswana leli tuna
Take before food Lintu mushilalyaM'kalibe kudyaKatamunalyaUnwe usikaca sico
Take after foodPanuma ya kulyaM'kadyaNdimwalyaUnwe hasamulaho wa kuca sico
Take with food Pamo ne cakulyaPa kudyaAntomwi a chakulya Unge ni sico
To swallowKuminaKumedzaKuminaKu miza
To chewUkumogonyaKutafuna KunelaKu tafuna
To suckUkufyompaKulumunyaKumumunyaKu mumuna
WARNING!Cenjeleni!Chenjalani!Amuchengele!Mumamele!
KEEP AWAY FROM CHILDRENTalusheni ku banaFakani kutali na banaMubike tasiki banaMubuluke kwa hule ni banana

Time of Taking Medicines

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
Sun riseUlucelo MumawaCifumofumoKakusasa
NoonAkasuba pakatiMuzuwaSyikatiMusihali
Night IcunguloUsikuMasikuManzibwana
During bedtimePakulala PogonaMangolezyaFahala busiku


Common Phrases: Counting

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
OneCimoModziKomweSilising'wi
TwoFibiliWiriTobiloZepeli
Three FitatuTatuTotatweZetalu
FourFineNaiToneZene
FiveFisanoSanuCisanuZe keta lizoho
SixMutandaSanu ndi modziCisanu a kamwiZe ketalizoho ka silising'wi
SevenCinelubali Sanu ndi wiriCisanu a tubiliZeketa lizoho ka zepeli
EightCine konse konseSanu ndi tatuCisanu a tutatuZe keta lizoho ka zetalu
NinePabula Sanu ndi nai Cisanu a tuneZe keta lizoho ka zene
TenIkumi Khumi Kumi Lishumi

Days of the Week

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
SundayPamulunguSondoNsondoLa Pumulo
MondayPali cimoLolembaMuvwuloLa Mubulo
TuesdayPali cibiliCiwiri BwabiliLa Bubeli
WednesdayPali citatuCitatuBwatatu La Bulalu
ThursdayPali cineCinaiBwaneLa Bune
FridayPali cisanoCisanuBwasanuLa Butanu
Saturday Pacibelushi CiweruMujibeloLa Mukibelo

Months

EnglishChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
JanuaryAkabengele kanonoJeniwari Mukazimaziba (Jenyiwale)Sope
February Akabengele kakalambaFebuluwariMulumi (Febuluwale)Yowa
MarchKutumpu MarichiMuyobo (Maaci)Liatamani
AprilShindeEpuloMukubeweLungu
MayAkapepo kanono Meyi Kaanda kaniini (Meyi)Kandao
JuneAkapepo kakalambaJuni Ganda pati (Juni)Mbuwana
JulyIchikungulu pepoJulayiItwi (Julayi)Sikulu
AugustAkasantoboOgasitiKunkumuna masamu (Ogasiti) Muyana
SeptemberUlusuba lunonoSepitemba Ivwivwi (Sekutemba)Muimunene
OctoberUlusuba lukalambaOkutobaKakumbi kaniini (Okutoba)Yende
NovemberChinshi kubiliNovembaKumbi pati (Novemba) Njimwana
DecemberUmupunduDisembaNalupale ( Disemba)Ng'ulule

Other

English:ChiBembaChiNyanjaCi TongaSi Lozi
HourAwala, OraOraOolaHora
TodayLeloline LeroSunuKachenu
TomorrowUbukakonkapoMawaJuunzaKamuso
YesterdayUbwafiminekoDzuloIjiloMabani
Next weekMulungu ukesaSondo lamawaInvwiki iboolaSunda yetaha
Next month Mweshi ukakonkapoMwezi wamawaMwezi uboolaKweli ye taha
Next yearMwaka ukakonkapo Caka camawaMwaka uboolaSilimo sesi taha

[Vocabulary Index] [Table of Contents] [Alphabetical Index][Zamnet][UNZA][UNZA Library]


Send comments and/or suggestions to: medlib@unza.zm or lenny@library.health.ufl.edu
Copyright © 1996-2001, The University of Zambia Medical Library and Lenny Rhine
Guide to Medical Resources WWW site: http://www.medguide.org.zm/

Last updated February 19, 2001