University of Zambia Medical Library



Skeleton


Skeletal Bones - Front

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Explanatory NotesIfupa means a bone. Amafupa means more than one. -lya-means at, on, a demonstrative preposition. Amafupa means many (plural). Fupa means one (singular).Chifuwa means bones (plural). Zifuwa means one bone (singler). Tufuwa means small.Masapo means bones (plural). Lisapo means bone (singler).
Finger bones (phalange)Amafupa ya ku munwe("bones of finger") pluralMafupa ya vikumo ya kunzanjaTufuwa twa ku minweMasapo a minwana
Hand bones Amafupa ya cisansa("bones of hand")Mafupa cha kunzanjaChifuwa ca ku kwanza Masapo a minwana
Wrist bonesMafupa ya chanzanzaChifuwa ca ku cankoMasapo a lizoho
Forearm bones Amafupa ya ku kukuboko("bones of hand")Chifuwa ca ku kwanzaMasapo a lizoho
Upper arm bone (humerus) singlerIfupa lya kukuboku("bone of arm") Chifuwa ca ku kubokoMasapo a mwambo
Skull (cranium)IcipangaMafupa ya kumphimiChifuwa ca ku mutweKatandele
Jaw boneUmucendwaMafupa ya chigamaZifuwa ca mweboMutahali
Collar bone (clavicle) Ifupa lya pantibiMafupa ya chipikitiZifuwa ca kwikoMasapo a liheta
Shoulder bone (scapula) Ifupa lya pa kubeyaZifuwa ca gwezyoMasapo a liheta
Breast bone (sternum)Ifupa lya pa ntibi (inkombe)Mafupa ya ka tilitiliChifuwa ca kangoKasambamezi
RibsImbafuMafupa ya mawamboMabamboMakupo
Back bone or spine (vertebrae)UmungololoMafupa ya msanaChifuwa ca musanaMasapo a mukokoto
Hip bone or pelvisIfupa lya pa lutunguChifuwa ca kasoloLisapo la noka
Thigh bone (femur)Ifupa lya pe tantaMafupa ya chiweloChifuwa ca mu cibeloLisapo la silupi
Knee cap (patella)ImpandeMafupa ya nkhokola,nkhongonoChifuwa ca cigondoNgongo ya linwele
Calf bone (fibula)Ifupa lya kuli kapafuKafuwa ka munsafuMasapo a lihutu
Shin bone (tibia)Ifipa lya pamukonsoMafupa ya mkonzoChifuwa ca mwindiMasapo a lihutu
Ankle bonesAmafupa ya pa nkolokosoChifuwa ca ku ngoNgongo ya lihutu
Foot bones (phalanges)Amafupa ya mu lukasa("bones inside the foot")Mafupa ya phaziZifuwa zya ku ndyatoMasapo a minwana ya mahutu
Toe bones (phalanges)Mafupa ya vikumo va ku mwendoTufuwa twa ku ndyatoMasapo a minwana ya mahutu


Skeletal Bones - Back

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
finger bones(phalanges)mafupa ya kumunwe (p)
wrist bonesmafupa ya kukuboko (p)
wrist bonesMafupa ya pa kuboko (p)
forearm bonesMafupa ya kukuboko (p)
upper arm bone (humerus)Fupa pamulu wa kuboko
shoulder bone (scapula)Fupa lya pa kubeya (s)
skull (cranium)Cipangah (s)
collar bone (scapula)Fupa lya ku mukoshi(s)
ribsMbafu (p)
back bone or spineFupa lya pa mungololo
hip bone or pelvis (vertebrae)fupa lya pa nwumbi (p)
tail bone (coccyx)Fupa lya ku mucila (s)
thigh bone (femur)Fupa lya pe tanta (s)
calf bone (fibula)Fupa lya ku lusafu(s)
shin bome (tibia)Fupa lya pa mukonso(s)
heel boneFupa lya ku Katende(s)

External Parts of the Body

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
External partsIfipande fya Mubili ifya kunse
HeadMutwe(singular) Mitwe(plural) MutweToho
frontalMpumi(always in plural)BusyuKwapili
temporalMumbali
occiputLukoboMakosiLikoshi
HairMushishi(singular) Mishishi(plural)MasusuMilili
EyesMenso(plural) Linso(singular)MesoMeto
EarsMatwi(plural) Kutwi (singular)MatwiMazebe
LipsMilomo(p) Mulomo(s)Lulomo (s) Milomo (p)Milomi
NoseMona(s) Myona(p)MpemoNgo(lingo plural)
MouthKanwa(s) Tunwa(pMulomo
ChinKalefulefu(s) Tulefulefu(p)KeboSilelu
NeckMukoshi(s) Mikoshi(pInsingoMulala
ChestCifuba(s) Fifuba(p)ChambaSifuba
BreastsMabele(p)Bele(s)InkoloMazwele
AxillaMapa(p) Kwapa(s)InkwaLihafwa
SkinNkanda(always in plural)LukandaLitalo
AbdomenFumo(s) Mafumo(p)KasoloMba
UmbilicusMutoto(s) Mitoto(p)IkomboMukuba
SpineMungololo(s) Mingololo(p)Mubumbu/Muluse
WaistMusana(s) Misana(p)ChibunoTeka, Liteka (p)

Internal Parts of the Body

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Head (inside the head)Mukati ka Mutwe
HairMushishiTsitsi
SkinNkanda
FatMafuta (p) Futa (s)Mafuta
MuscleMunofu (s) Minofu (p)Zino (s) mano (p)
SkullCipanga (S) Kapanga (small eg. for baby)
BrainBongobongo (uncountable)
TeethMeno (p) Lino (s)
TongueLulimi (s) Ndimi (p)Lilime (s) malilime (p)
Mouth (inside)MukanwaMukanwa
Hard palate
Soft palate
NeckMukoshiKhosi
SkinNkanda
MusclesMinofu
Thyroid (Adams apple)Kapono
Trachea (gullet)Mukolomino (s) Mikolomino (p)Dyokoko
Chest (inside)mu Cifuba
MusclesMinofu
RibsMbafu (p) Lubafu (s)Mbambo
SternumNtibi(always in singular)Nganga
SpineMungololo(s) Mingololo(p)Msana
LungsPwapwa, Sapala (s) Bapwapwa, Basapala (p)Pwapwa
HeartMutima (s) Mitima (p)Mutima
DiaphramCefu
Head (inside the head)Mukati ka MutweMuthu
Abdomen (inside)MwifumoMukati ka mimba
MusclesMinofuMinofu
StomachMumala
KidneysNfyo (p) Lufyo(s)Inso
SpleenNdusha (zero prefix)
PancreasKhalambalala
Gall bladderNdulu
Small intestinesMatumbo ya nono (p) Kalitumbo (s)Matumbo ya gono
ColonTumbo likulu
BladderCisu (s) Fisu (p)Citundilo
LiverLibu (s) Mabu (p)

Limbs and Joints

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Upper LimbsMaboko
SkinNkandaLukandaLitalo
HairMushishi (s) Mishishi (p)MasusuMilili
Hair-hand, legsBupipi
Hair-chin, armpits, chest, stomachFwenfu
Hand, palmChanko
FistNyindiNgindi, Lingindi (p)
Eyelashes, eyebrowsNkopwo
PalmCisansa (s) Fisansa (p)
ForearmKuboko
BicepsBomwe (s) Babombwe (pMulambi
ElbowKaboyo (s) Tuboyo (p)KakokolaNgokolwa, Lingokolwa (p)
ShoulderKubeya(s) Mabeya (p)KwikoLiheta (maheta)
JointsMalundo, Majointi (from English)
Inter phalanges jointsAnswangano ya tufuwa
Meta phalanges jointsMpyungu
Intercarpal joints
Wrist jointsMalundo ya pakuboko
Elbow jointsMalundo ya pakaboyoAnswangano ya kakokola
Shoulder jointsMalundo ya pakubeyaSwangano ya kwiko
Lower LimbsMolu (p) Kulu (s)
ThighTanta (s) Matata (p)ChibeloSilupi, Lilupi (p)
KneeKufi(s) Makufi(p)IchizwiLingwele, Mangwele (p)
CalfKapafu (s) Bakapafu (p)Njela
Knee capMpanda (zero prefix)
LegKulu(s) Molu (p)KwendoLihutu, Mahutu (p)
ShinsMikonso (p) Mukonso (p)Kalezu
AnkleNkolokoso (zero prefix)Ingo
HeelKatendende (s) Tutende(p)KasindiLisito, Masito (p)
FootLukasa (s) Makasa (p)Dyasyo
DorsalPamulu Walukasa
PlantarMulukasa
SoleMulukasaDyaso
ToesFikondo(P) Cikondo(s)Tunwe TwakumoluMinwana ya mahutu
NailsNgala (zero prefix), Mala (p)MalaManala
JointsMalundo, MajointiLingongo (p) Ngongo (s)
Hip jointMalundo ya palutunguChifuwa ca kasoloNoka
Ankle joint (politeal fossal)Malundo ya pansokosoChifuwa chango
Knee jointIgondoLingwele (s) Mangwele (p)
Interphalanges jointMalundo ya mafupa ya kuminweTufuwa twakuminwa
Metal torsal phalange jointya ku manza

Muscles

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Head musclesMinofu ya ku mutwe (p)
Face musclesMinofu ya ku mpumi (p)
BicepsMinofu ibili ya pa kuboko (p)
Rib musclesMinofu ya ku mbafu (p)
Abdominal musclesMinofu ya pa lufumo (p)
Thigh musclesMinofu ya pe tanta (p)
Neck musclesMinofu ya ku mukoshi
Shoulder musclesMinofu ya pa kubeya
TricepsMinofu ya pa kuboko itatu (bombwe) (triceps means itatu)
Buttocks musclesMinofu ya ku matako
Calf muscleMinofu ya ku nsafu
Achilles tendonMushipashipa wa ku kulu
Back muscles
Neck musclesIminofu ya ku mukoshi (p)
Shoulder musclesIminofu ya pa kubeya (p)
TricepsIminofu itatu pali babombwe (triceps means three muscles ie. itatu)
Buttock muslesIminofu ya ku matako (p)
Calf musclesIminofu ya ku nsafu (p)
Achilles tendonUmushipashipa ku kukulu

Heart and Lungs

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Heart and LungsMutima na ba Pwapwa
HeartMutima
Main artery (aorta)Mushipa ukalamba uutwala mulopa ku mutima
Main ven (vena cava)Mushipa ukalamba uufumya mulopa ku mutima
ValvesNciliko
Pulmonary arteryMushipa ukalamba wa ku mutima
Pulmonary veinsMishipa ikalamba ya ku mutima (p)
MusclesMinofu (p) munofu(s)
Right ventricle
Left ventricle
LungsPwapwa
Vocal cords (larynx)Tulimba limba twa mashiwi
Windpipe (trachae)Mukolomino
Main artery (aorta)Mushipa ukalamba wa ku mutima
Pulmonary arteryMushipa wafuma ku mutima
Right lungPwapwa wa kukulyo
Main vein (vena cava) Mushipa ukalamba wa fuma ku mutima
BronchusMupita mwela tupema (oxygen)
BronchioleMupita mwela tupema (oxygen)

Circulation and Blood

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Circulation
HeartMutima
Main artery (aorta)Mushipa utwala mulopa ku mutima
Main vein (vena cava)Mushipa ufumya mulopa ku mutima
Jugular veinMushipa utwala mulopa ku mutwe
Composition of blood
Red blood cellsMulopa wakashikila (red means kashika)
Platelets
White blood cellsMulopa wa buta (buta means white)
bacteria (engulfed by white blood cells)Tushishi tulwisha malale mumubili

Perineum

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Perineum (private parts)Fipande fyafisamaChinswe
FemaleMwanakashiMukaintu
NOTE: It is a taboo in most African Languages to mention female private parts. Therefore, doctors are advised to use "there are sores below the waist". Bwanakashi or Kwisamba, eg. "Kwisamba kuli ifiloda"
SkinNkandaLukandaLitalo
Pubic hairMasoMahoziMaboya
VulvaNtoto
LabiaMalepeMalebe
ClitorisSoswe(s)basoswe(p)KakongoMukongo
VaginaNdofu(always in plural)
Vagina openingNtoto (kasubilo)Nyo
WombFumo (s) Mafumo (p)
PlacentaCisa(s) Fisa (p)
RectumMusula (s) misula (p), mushondo
Gluteal region (buttocks)Matako (p) tako(s)MatakoMalaho
Gluteal cleft region (between)Pamampanda ya matako mampanda (in between)Mwandu
AnusMuzindo
MaleMwaume(s) Baume (p)BusankwaMumma
SkinNkandaLukanda
Pubic HairMaso (always in plural)MahoziMaboya
Scrotum (skin of testis)Nkanda ye tole (s) nkanda ya matole (p)Lukanda lya machendeMalete
PenisBukala(s) makala (p) but derogativeIntoniNemba
Prepuce (foreskin)Nkanda ya kumpela ya bukala (bwamba) euphemismLukanda lya ntoni
External urethral(meatus)KasubiloMunungu
Glans penis (head)Mutwe wa bukala, bwamba
RectumMushondo (s) mishondo (p)
AnusMuzindo

Eye

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
EyeLinso no kutwi
RetinaMushipa wa kunuma ya linso
CorneaCikumbi calinso
LensCitunshitunshi
IrisAkapunda ka mulinso
PupilAkamuntu (" a small person" )
ConjunctivaMushipa
NerveMushipa
Eye musclesMinofu ya linso

Ear

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
EarUkutwi
Outer earKutwi kwa kunse
Ear drumLembalemba ya mu kutwi
Inner earKutwi kwa mukati
Middle earMukati ka kutwi
NerveMushipa
Cochlea

Brain

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
BrainBongongo ya ku kulyo
Right hemisphereBongongo ya ku kuso
Left hemisphere
Cerebral cortex (forebrain)Bongongo ya kumpumi
SkullCipanga
Pons
Hindbrain (cerebellum)Bongongo ya kunuma
Medulla
MidbrainBongongo ya pakati kamutwe
Brain controls the following functions:
SmellKununsha
SightKumona
Chewing and facial musclesKusheta ne minofu ya ku mpumi
Hearing and balanceKumfwa nokukana pona
Swallowing and some tasteKumina no kusonda
Breathing and digestionKupema no kusungulula
Neck musclesMinofu ya ku mukoshi
Muscles to the tongue and other musclesMinofu ya ku lulimi ne minofu imbi
Taste on 2/3 of the tongueKu sonda pakati ka lulimi
Facial musclesMinofu ya ku mpumi
Eye musclesMinofu ya ku linso

Male Reproductive System

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Male Reproductive SystemBufyashi bwa mwaume
Vas deferensMishipa ya fuma ku matole
PenisBukala (bwaume)
TestisMatole (p) itole (s)
ScrotumInkanda ya ku matole (skin of testis)
UrethraKapunda ka misu,na menshi ya bufyashi
Gland (prostate)Bufyashi
Fertilization
SpermMenshi ya bufyashi yafuma ku mwaume
Egg cell or ovumKalini ka bufyashi ku mwanakashi

Female Reproductive System

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Female Reproductive SystemBufyashi bwa banakashi
Womb (uterus)Icisa (nest)
Fallopian tube
OvaryMupangwa mani ya bufyashi
Cervix
VaginaCinyo
Menstral cycleKu Mweshi ("to the moon")

Respiratory System

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Respiratory system
Nasal cavityBuswaswa bwa myona
Vocal cords (larynx)Tulimbalimba twa mashiwi
WindpipeMukolomino
RibsMbafu
LungsBapwapwa
DiaphragmCefu, cifuba
Rib musclesMinofu
Breathing in (chest expands)Kupemena mukati cifuba cilatutumuka
Breathing out (rib muscles)Kupemena kunse cifuba cila cepa

Senses (Touch, Taste and Smell)

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
TouchKumya
Touch ReceptorUkukumya
Cold ReceptorUkutala
Heat ReceptorUkukaba
Pain ReceptorUbukali
Outer skinInkanda ya pamulu
HairUmushishi
PressureTitikisha
TasteSonda
BitterLula
SourSasamina
SaltyIcikelekese
SweetLowa
Taste-the tongueKusonda no lulimi
PapillaeTupulumba twa palulimi
Taste bud Umupangwa utwa kusondela
Nerve fibresMishipeshipe
Supporting cellsUtwafwilisha
SmellNunsha
Sense organ for smellBununkilo
Sense cellAkakumfwilako
NervesMishipa

Skin, Hair and Nails

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
SkinNkada
Top layer (epidermis)Nkanda ya pamulu
Second layer (dermis)Nkanda ya cibili
Third layer (subcutaneous)Nkanda ya citatu
Sweat glandMupangwa libe
NerveMushipa
Blood vesselsMishipa ya mulopa
Fat cellsMafuta
Erector muscleMunofu
HairMushishi
Gland
Hair follicleAkapunda kamushishi
Hair rootMushila wa mushili
Nails (keratin)Ngala, lwala, amala (p)
Fatty tissueIfuta
BoneIfupa (s) amafupa (p)
Third layer (subcutaneous)Nkanda ya citatu

Digestive System

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Digestive System
OesophagusMukolomino (s) mikolomino (p)
LiverIibu (s), mabu (p)
StomachCifu (s)
Gall BladderNdusha
PanchreasLamba
Large intestineBula bukalamba (s), mala (p)
Small intestineBula bunono (s), mala (p)
Appendix
RectumMushondo (s), mishondo (p)
TeethAmeno (p), ilino (s)
IncisorsUtusonga mbwa
CaninesUtusonga mbwa
PremolarsBana boya (p), naboya (s)
MolarsBana boya

Waste System

EnglishChiBembaChiNyanja Ci TongaSi Lozi
Waste SystemUkufumya busali mumubili
Inside each kidneyMukati ka cila lufyo
Medulla Mukati ka lufyo
CortexIcakunse ya lufyo
Renal arteryMushipa wa misu
Renal veinMushipa wa misu
UreterMushipa wa misu
Outside each kidneyKunse ya cila lufyo
Renal veinMushipa wa lufyo
Renal arteryMushipa wa lufyo
Left kidneyLufyo lwa kukuso
Right kidneyLufyo lwa kukulyo
UreterMushipa wa misu
BladderCisu (s), fisu (p)
Gland (prostate)Mupangwa misu
UrethraKapunda kamisu

[Vocabulary Index] [Table of Contents] [Alphabetical Index] [Zamnet] [UNZA][UNZA Library]


Send comments and/or suggestions to: medlib@unza.zm or lenny@library.health.ufl.edu
Copyright © 1996-2001, The University of Zambia Medical Library and Lenny Rhine
Guide to Medical Resources WWW site: http://www.medguide.org.zm/

Last updated February 19, 2001